Дар асри XXI масъалаи таъмини амнияти байналмилалӣ ба яке аз самтҳои муҳимтарини сиёсати ҷаҳонӣ табдил ёфтааст. Дар ин замина, терроризм ҳамчун падидаи хатарнок ва мураккаб ба суботи байналмилалӣ таъсири амиқ мерасонад. Терроризм на танҳо як амали ҷиноятӣ, балки як воситаи фишори сиёсӣ ва идеологӣ мебошад, ки ҳадафи асосии он заиф кардани сохторҳои давлатӣ ва ба вуҷуд овардани фазои тарсу ваҳм дар ҷомеа аст. Аҳамияти таҳқиқи мавзӯи мазкур дар он ифода меёбад, ки терроризм имрӯз хусусияти фаромиллӣ гирифта, ба амнияти тамоми кишварҳо, новобаста аз сатҳи рушди онҳо, таҳдид мекунад. Аз ин рӯ, омӯзиши таъсири он ба суботи байналмилалӣ барои дарёфти роҳҳои самараноки мубориза бо он хеле муҳим мебошад.
Терроризм ҳамчун шакли истифодаи зӯроварӣ бо мақсади ба даст овардани ҳадафҳои сиёсӣ, динӣ ё идеологӣ муайян карда мешавад. Хусусияти асосии он дар он аст, ки он ба аҳолии осоишта равона шуда, ҳадафи асосиаш паҳн кардани тарс ва нооромӣ дар ҷомеа мебошад.
Дар шароити ҷаҳонишавӣ терроризм шаклҳои нав пайдо кардааст. Гурӯҳҳои террористӣ аз технологияҳои иттилоотӣ, интернет ва шабакаҳои иҷтимоӣ барои ҷалби аъзоёни нав ва паҳн кардани ғояҳои худ истифода мебаранд. Ин раванд ба густариши фаъолияти онҳо дар сатҳи байналмилалӣ мусоидат мекунад.
Таъсири терроризм ба суботи сиёсӣ таъсири ҷиддӣ мерасонад. Ҳамлаҳои террористӣ метавонанд ба заиф шудани ҳокимияти давлатӣ, коста гардидани эътимоди аҳолӣ ба ҳукумат ва афзоиши бесуботии сиёсӣ оварда расонанд. Дар баъзе кишварҳо, терроризм боиси сар задани низоъҳои дохилӣ ва ҳатто ҷангҳои шаҳрвандӣ гардидааст.
Таъсири терроризм ба иқтисодиёт низ хеле назаррас мебошад. Ҳамлаҳои террористӣ метавонанд ба инфрасохтори муҳим зарар расонанд, фаъолияти корхонаҳоро қатъ намоянд ва ба коҳиши сармоягузориҳои хориҷӣ оварда расонанд.
Соҳаҳои бештар осебпазир инҳоянд:
• сайёҳӣ;
• нақлиёт;
• савдои байналмилалӣ.
Таъсири иҷтимоӣ ва фарҳангии терроризм бошад ба фазои иҷтимоӣ таъсири амиқ мерасонад. Он боиси афзоиши тарс, ноамнӣ ва эҳсоси ноустуворӣ дар ҷомеа мегардад. Ин ҳолат метавонад ба коҳиши эътимод ба ниҳодҳои давлатӣ ва ҳатто ба ҳамдигар оварда расонад. Ғайр аз ин, терроризм метавонад ихтилофоти динӣ ва фарҳангиро шиддат бахшад. Дар баъзе ҳолатҳо, амалҳои террористӣ боиси паҳн шудани таассуб ва нафрат байни гурӯҳҳои гуногуни иҷтимоӣ мегарданд, ки ин ба суботи ҷомеа таъсири манфӣ мерасонад.
Ҳамчунин терроризм ба муносибатҳои байналмилалӣ таъсири дуҷониба дорад. Аз як тараф, он давлатҳоро водор месозад, ки барои мубориза бо ин таҳдид ҳамкории худро тақвият диҳанд. Аз тарафи дигар, масъалаҳои марбут ба терроризм метавонанд сабаби ихтилофоти сиёсӣ байни кишварҳо гарданд. Масалан, айбдоркуниҳо оид ба дастгирии гурӯҳҳои террористӣ метавонанд боиси бад шудани муносибатҳои дипломатӣ ва ҳатто ҷорӣ шудани таҳримҳо гарданд. Ҳамин тавр, терроризм метавонад ба низоми муносибатҳои байналмилалӣ таъсири мураккаб расонад.
Созмонҳои байналмилалӣ дар мубориза бо терроризм нақши муҳим мебозанд. Онҳо барои ҳамоҳангсозии фаъолияти давлатҳо, таҳияи стратегияҳои муштарак ва мубодилаи иттилоот мусоидат мекунанд.
Аз ҷумла, чунин самтҳо муҳиманд:
• таҳияи санадҳои байналмилалӣ;
• назорати маблағгузории терроризм;
• мусоидат ба таҳкими амнияти глобалӣ.
Ин ҳамкорӣ барои коҳиш додани таҳдиди терроризм ва нигоҳ доштани суботи байналмилалӣ аҳамияти калон дорад.
Барои коҳиш додани таъсири терроризм ба суботи байналмилалӣ, истифодаи стратегияҳои ҳамаҷониба зарур аст. Ба онҳо дохил мешаванд:
• тақвияти ҳамкории байналмилалӣ;
• мубориза бо сарчашмаҳои маблағгузории терроризм;
• баланд бардоштани сатҳи маърифати аҳолӣ;
• пешгирии радикализатсия, махсусан дар байни ҷавонон;
Ин тадбирҳо метавонанд ба коҳиши хатари терроризм ва таҳкими суботи байналмилалӣ мусоидат намоянд. Дар маҷмӯъ, терроризм яке аз таҳдидҳои ҷиддии ҷаҳони муосир мебошад, ки ба суботи байналмилалӣ таъсири васеъ ва гуногунҷабҳа мерасонад. Он ба соҳаҳои сиёсӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангӣ таъсири манфӣ расонида, метавонад ба нооромии глобалӣ оварда расонад. Барои муборизаи самаранок бо ин падида, ҳамкории зичи давлатҳо, истифодаи технологияҳои муосир ва таҳияи стратегияҳои дарозмуддат зарур аст. Танҳо дар сурати якҷоя амал кардани ҷомеаи ҷаҳонӣ метавон таъсири манфии терроризмро коҳиш дода, суботи байналмилалиро ҳифз намуд.
Каримзода Фирдавс Убайдулло, номзаи илмҳои фарматсевтӣ, дотсент, декани факултети фарматсевтии ДМТ
